Kiedy Spedytor Odpowiada Jak Przewoźnik?

W obrocie gospodarczym granica między spedycją a przewozem coraz częściej ulega zatarciu. Spedytorzy oferujący kompleksowe usługi logistyczne nie zawsze zdają sobie sprawę, że sądy mogą uznać ich za przewoźników faktycznych i obciążyć ich odpowiedzialnością przewidzianą dla przewoźników. W poniższym tekście przedstawiamy, w jakich sytuacjach dochodzi do tego przesunięcia odpowiedzialności, oraz co można zrobić, by się przed nim chronić.

Spedycja a przewóz – różnica, która ma znaczenie

Zgodnie z Kodeksem cywilnym (art. 794–804 k.c.) umowa spedycji polega na zorganizowaniu transportu, a nie na jego fizycznym wykonaniu. Spedytor odpowiada więc wężej niż przewoźnik – zwykle za błędy przy wyborze przewoźnika lub organizacji trasy.

W odróżnieniu od tego, przewoźnik (na podstawie art. 774 k.c. oraz Konwencji CMR w przewozach międzynarodowych) ponosi odpowiedzialność za utratę, ubytek lub uszkodzenie towaru od momentu przyjęcia go do przewozu aż do jego wydania odbiorcy – to odpowiedzialność ryzyka.

W których przypadkach spedytor odpowiada jak przewoźnik?

Sądy coraz częściej badają faktyczny charakter działań spedytora i, jeśli stwierdzą pewne okoliczności, przypisują mu rolę przewoźnika. Do takich sytuacji zaliczają się:

• wydanie listu przewozowego (CMR) z siebie jako przewoźnika,
• przyjęcie zlecenia transportowego bez wyraźnego zaznaczenia, że działa wyłącznie jako spedytor,
• używanie w dokumentach określeń typu „przewoźnik” lub „carrier”,
• samodzielna organizacja i nadzór nad przebiegiem przewozu.

W takich wypadkach mówi się, że spedytor odpowiada jak przewoźnik – sądy traktują go jako przewoźnika faktycznego.

Sposoby zabezpieczenia ryzyka

1. Jasno określ rolę w umowie<br>W każdej umowie spedycyjnej należy jednoznacznie wskazać, że spedytor działa jako organizator przewozu, a nie jako przewoźnik wykonujący transport. Unikać zapisów sugerujących, że sam wykona przewóz.
2. Dokumentacja przewozowa<br>W liście CMR nie powinny znaleźć się dane spedytora w polu przewoźnika. Dokumenty logistyczne muszą wskazywać faktycznego przewoźnika, szczególnie w transporcie międzynarodowym.
3. Precyzyjna komunikacja z klientem<br>Unikać zwrotów typu „dostarczymy”, „zawieziemy” w korespondencji czy ofertach, jeżeli usługa ma charakter stricte spedycyjny.
4. Zabezpieczenia kontraktowe i ubezpieczenia<br>Wprowadzać klauzule wyłączające lub ograniczające odpowiedzialność (jeśli zgodne z prawem). Zadbaj o OC spedytora oraz ubezpieczenie przewoźników, których wybierasz.
5. Udokumentowanie staranności w wyborze<br>Gromadzenie referencji, certyfikatów, polis OC przewoźników. W razie sporu możliwość wykazania tzw. braku winy w wyborze (culpa in eligendo).

W erze kompleksowych usług logistycznych coraz częściej bywa tak, że spedytor odpowiada jak przewoźnik &#8211; nawet jeśli formalnie nie wykonuje transportu. To znaczy, że należy bardzo świadomie kształtować rolę w dokumentach, stosować precyzyjną komunikację i zabezpieczać swoje interesy w kontraktach. Każda firma z branży TSL powinna regularnie analizować swoje wzory umów, praktykę działania i dokumentację w świetle najnowszego orzecznictwa oraz stosować zabezpieczenia prawne, by uniknąć potencjalnie kosztownych konsekwencji.