Reforma unii celnej UE w 2026 roku: co naprawdę zmieni się w logistyce

We wrześniu 2026 roku Unia Europejska formalnie przyjęła największą reformę systemu celnego od powstania unii celnej w 1968 roku. Nowy unijny kodeks celny tworzy Europejski Urząd Celny, czyli EU Customs Authority, oraz wspólny EU Customs Data Hub. Zmienia również model obsługi e-commerce i wprowadza nowe możliwości uproszczeń dla najbardziej wiarygodnych przedsiębiorców.

Nie oznacza to jednak, że cały system zmienił się już we wrześniu. Reforma będzie wdrażana etapami przez kilka lat, a jej kolejne elementy zaczną mieć praktyczne znaczenie w różnych terminach.

Dla firm zajmujących się handlem międzynarodowym kierunek zmian jest jednak istotny już teraz. Coraz większe znaczenie będzie miała nie tylko sama deklaracja celna, ale przede wszystkim jakość, kompletność i spójność danych przekazywanych na różnych etapach łańcucha dostaw.

Dlaczego dotychczasowy model przestał wystarczać

Unijny system celny opiera się obecnie na wielu krajowych rozwiązaniach informatycznych. Dane mogą być przekazywane kilkukrotnie, w różnych formatach i na różnych etapach operacji.

Jednocześnie organy celne muszą obsługiwać rosnącą liczbę małych przesyłek, nowe ryzyka związane z bezpieczeństwem i sankcjami oraz coraz bardziej złożone łańcuchy dostaw.

Rada UE wskazuje między innymi na wzrost wolumenu handlu, fragmentację systemów krajowych, rozwój e-commerce i zmieniające się uwarunkowania geopolityczne. Odpowiedzią ma być wspólna architektura danych i bardziej jednolita analiza ryzyka w całej Unii.

Dla biznesu oznacza to stopniową zmianę podejścia do odprawy celnej. Zamiast pojedynczego formularza składanego na końcu procesu coraz większą rolę ma odgrywać przepływ wiarygodnych danych o towarze, transakcji i uczestnikach łańcucha dostaw.

Jeden hub danych zamiast 27 odrębnych środowisk

Jednym z najważniejszych elementów reformy będzie EU Customs Data Hub.

Docelowo ma stać się wspólnym środowiskiem służącym do przekazywania i ponownego wykorzystywania danych importowych oraz eksportowych. Zamiast komunikować się z wieloma krajowymi systemami przedsiębiorcy mają przekazywać informacje do jednego środowiska, a organy celne otrzymają wspólny obraz przepływów handlowych.

Zmiana będzie wprowadzana etapami:

• od 1 lipca 2028 roku korzystanie z hubu ma być obowiązkowe dla importerów prowadzących sprzedaż na odległość,
• od 1 marca 2031 roku pozostali przedsiębiorcy będą mogli korzystać z niego dobrowolnie,
• od 1 marca 2034 roku hub ma stać się obowiązkowy dla wszystkich przedsiębiorców objętych systemem.

Oznacza to kilkuletni okres przejściowy. Obecne rozwiązania nie znikną od razu, a firmy będą stopniowo przechodziły do nowego modelu.

Nowy urząd celny i wspólna analiza ryzyka

Reforma tworzy również EU Customs Authority, czyli Europejski Urząd Celny.

Jego siedzibą będzie Lille, a działalność ma rozpocząć w 2027 roku. Nowy urząd nie zastąpi krajowych administracji celnych.

Jego zadaniem będzie przede wszystkim koordynowanie analizy ryzyka na poziomie UE, identyfikowanie priorytetowych obszarów kontroli, wydawanie rekomendacji oraz koordynowanie działań w sytuacjach kryzysowych.

Model zarządzania ryzykiem ma działać na kilku poziomach. Komisja Europejska będzie określać wspólne priorytety i kryteria, EU Customs Authority przeprowadzać analizę na poziomie unijnym, a krajowe organy nadal będą podejmować konkretne decyzje dotyczące kontroli.

Z perspektywy logistyki oznacza to przede wszystkim większe znaczenie spójności danych.

Kod towaru, masa, wartość, kraj pochodzenia czy dane stron transakcji nie funkcjonują wtedy wyłącznie w ramach jednego zgłoszenia. Wspólne środowisko danych ma umożliwić ich szersze wykorzystanie w analizie ryzyka.

Trust and Check: uproszczenia w zamian za przejrzystość

Reforma wprowadza również nową kategorię przedsiębiorców określaną jako Trust and Check.

Ma ona obejmować firmy spełniające rygorystyczne kryteria zgodności i zapewniające organom celnym szeroki dostęp do wiarygodnych danych.

W zamian przewidziano dodatkowe uproszczenia. W określonych przypadkach możliwe ma być między innymi zwolnienie towaru bez aktywnej interwencji organu celnego.

Nie oznacza to likwidacji statusu AEO. Trust and Check ma stanowić bardziej zaawansowany model współpracy, w którym jeszcze większą rolę odgrywają dane, transparentność oraz możliwość odtworzenia przebiegu operacji.

Dla przedsiębiorstw zainteresowanych takim statusem znaczenie będzie miała więc nie tylko poprawność pojedynczych zgłoszeń, ale również sposób zarządzania informacjami w całym procesie.

E-commerce zmienia odpowiedzialność za import

Jednym z obszarów najmocniej objętych reformą jest e-commerce.

Nowe przepisy zmieniają odpowiedzialność platform obsługujących sprzedaż towarów konsumentom w UE. W nowym modelu platforma może być traktowana jako importer, a odpowiedzialność za określone formalności i należności celne przesuwa się z konsumenta na podmiot pośredniczący w sprzedaży.

Zmiany dotyczą również przesyłek o niewielkiej wartości.

Od 1 lipca 2026 roku obowiązuje tymczasowe cło dotyczące towarów znajdujących się w małych przesyłkach o wartości do 150 EUR. Wynosi ono 3 EUR za każdą odrębną kategorię towaru określoną według pozycji taryfowej znajdującą się w przesyłce.

Rozwiązanie ma charakter przejściowy i jest odrębne od planowanej unijnej opłaty manipulacyjnej.

Dla logistyki paczkowej oznacza to jeszcze większe znaczenie danych na poziomie poszczególnych towarów. Nieprecyzyjny opis produktu lub błędna klasyfikacja mogą wpływać nie tylko na formalności, ale również na koszt i przebieg odprawy.

Co reforma oznacza dla organizacji transportu

W najbliższym czasie większość transportów nadal będzie obsługiwana z wykorzystaniem obecnych systemów. Reforma nie oznacza więc nagłej zmiany sposobu realizacji zleceń.

Zmienia się jednak kierunek, w którym rozwijane są procedury celne.

Dane mają być przekazywane wcześniej, wykorzystywane wielokrotnie i analizowane w szerszym zakresie na poziomie całej UE.

Dla zleceniodawcy transportu oznacza to większe znaczenie poprawnego przygotowania informacji o towarze jeszcze przed jego odbiorem.

Dla spedytora ważna będzie możliwość odpowiednio wczesnego wykrycia braków w dokumentacji lub danych potrzebnych do realizacji transportu.

Z kolei przewoźnik musi mieć pewność, że formalności wymagane przed przekroczeniem granicy zostały wykonane i mogą zostać potwierdzone.

Sama cyfryzacja systemu nie zastąpi więc poprawnych danych źródłowych.

Co warto przygotować przed kolejnymi etapami reformy

Do pełnego wdrożenia EU Customs Data Hub pozostało jeszcze kilka lat. Nie oznacza to jednak, że do 2034 roku temat można odłożyć.

Już dziś warto wiedzieć przede wszystkim:

• skąd pochodzą informacje wykorzystywane przy odprawie celnej,
• kto odpowiada za ich poprawność,
• czy opis towaru i jego klasyfikacja są spójne w dokumentach,
• czy dane dotyczące masy, wartości i pochodzenia nie różnią się między poszczególnymi etapami procesu,
• jak informacje są przekazywane pomiędzy zleceniodawcą, spedytorem, przewoźnikiem i agencją celną.

Nie chodzi jeszcze o budowanie bezpośredniej integracji z systemem, który dla większości przedsiębiorców stanie się obowiązkowy dopiero za kilka lat.

Znacznie ważniejsze jest ustalenie, czy dane potrzebne w przyszłym modelu są już dziś dostępne, poprawne i możliwe do jednoznacznego powiązania z konkretnym towarem oraz transakcją.

Reforma zaczyna się od danych, nie od nowego systemu

EU Customs Data Hub jest najbardziej widocznym technologicznym elementem reformy, ale sama zmiana jest znacznie szersza.

Nowy model ma umożliwić wielokrotne wykorzystywanie tych samych informacji, wspólną analizę ryzyka i bardziej jednolite podejście do kontroli na poziomie UE.

Dlatego z perspektywy firm zajmujących się handlem i transportem międzynarodowym najważniejszą zmianą nie będzie samo pojawienie się nowego systemu.

Będzie nią rosnące znaczenie jakości danych przekazywanych pomiędzy uczestnikami łańcucha dostaw.

Do 2034 roku pozostało jeszcze kilka lat, ale kolejne elementy reformy będą uruchamiane znacznie wcześniej. Warto więc śledzić nie tylko datę pełnego wdrożenia EU Customs Data Hub, ale również wcześniejsze etapy, które mogą wpływać na sposób organizacji odpraw i transportów.

—

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny. Reforma unii celnej UE będzie wdrażana etapami, a część rozwiązań wymaga dalszych aktów wykonawczych i przygotowania systemów, dlatego przed podjęciem działań należy zweryfikować aktualne przepisy i wytyczne Komisji Europejskiej oraz właściwych organów celnych.